Wie moet ek sien? ’n Maklike gids tot gesondheidswerkers
Jou kind is siek of beseer. Na wie toe moet jy gaan? ’n Praktiese gids om jou en jou gesin te help weet watter gesondheidswerker julle nodig het.
Jou kind word wakker met koors en hoes. Of dalk val jou kind op die speelgrond en kan skielik nie lekker op een been loop nie.
As mamma wonder jy dadelik: “Wat moet ek nou doen? En na wie toe moet ek my kind neem?”
Daar is baie verskillende gesondheidswerkers. Party help ons wanneer ons siek is, ander help met beserings, en sommige kyk spesifiek na ons tande, oë of ore.
Maar hoe weet jy wie om te sien?
Kom ons kyk na die verskillende gesondheidswerkers en wanneer hulle jou en jou gesin kan help.
Wanneer is dit ’n noodgeval?
Soms kan jy nie wag vir ’n gewone afspraak by die dokter nie. Sekere probleme moet dadelik by ’n ongevalle-afdeling ondersoek word.
Belangrik: Kry dadelik noodhulp
Gaan dadelik vir noodhulp as iemand:
- In ’n motorongeluk betrokke was.
- Sukkel om asem te haal.
- Borspyn het, veral as die pyn na die linkerarm versprei.
- ’n Toeval kry.
- ’n Kopbesering opgedoen het.
Moenie in hierdie situasies wag om eers ’n gewone afspraak by die huisdokter te maak nie.
As die persoon baie siek is, bewusteloos is, sukkel om asem te haal of nie veilig vervoer kan word nie, skakel ’n ambulans.
Belangrike noodnommers in Suid-Afrika
| Diens | Telefoonnommer |
|---|---|
| Noodnommer vanaf ’n selfoon | 112 |
| Staatsambulans | 10177 |
| ER24 | 084 124 |
| Netcare 911 | 082 911 |
Mamma se wenk: Stoor hierdie nommers op jou selfoon. Dit is beter om dit reeds te hê as om daarna te moet soek wanneer iemand dringend hulp nodig het.
Moenie die tandarts vergeet nie!
Ons moet van kleins af na ons tande kyk, selfs wanneer ons nog melktande het.
’n Tandarts kyk of jou tande en tandvleis gesond is. Die tandarts kyk ook vir gaatjies en help jou leer hoe om jou tande reg te versorg.
Wanneer moet jou kind die eerste keer gaan?
Jou kind se eerste tandartsbesoek word aanbeveel teen die ouderdom van een jaar, of binne ses maande nadat die eerste tand verskyn het.
Hoekom so vroeg?
Dit help die tandarts om probleme vroeg raak te sien. Dit gee jou kind ook kans om gewoond te raak aan die tandarts voordat enige groter behandeling nodig is.
’n Tandarts-vriendin van my gebruik ’n baie oulike manier om klein kinders gemaklik te laat voel. Sy sê vir hulle dat sy net hul tande gaan tel en kyk of hulle al hul 20 melktande het.
Dit klink sommer baie minder skrikwekkend as om te hoor dat jy dokter toe moet gaan om jou tande te laat ondersoek!
Ouers kan ook help deur positief oor die tandarts te praat. Moenie kinders met stories oor pynlike tandartsbesoeke bang maak nie. Verduidelik eerder eenvoudig wat gaan gebeur.
Die doel is om kinders te help verstaan dat tandartsbesoeke ’n normale deel van gesond bly is.
Wanneer moet jy jou kind na die huisdokter neem?
Vir baie algemene siektes en beserings is jou huisdokter ’n goeie plek om te begin.
Jou huisdokter kan jou kind ondersoek as hulle hoes, koors het, oorpyn ervaar, maagpyn het of ’n veluitslag ontwikkel. Die dokter kan ook na beserings kyk wanneer jou kind geval het of tydens sport seergekry het.
Ek het onlangs met ’n huisdokter gesels oor simptome waarvoor ouers moet oplet.
Jy behoort jou kind se dokter vir raad of ’n ondersoek te kontak as jou kind:
- Koors van 38 °C of hoër het.
- Naar voel of braak.
- Diarree het.
- Nie wil eet nie, veral as hulle ook baie minder drink of minder urineer.
- ’n Veluitslag saam met koors ontwikkel.
- Kla dat hul oor seer is, of nie wil lê nie omdat die oor pyn.
- Ná drie dae se behandeling met medisyne wat jy sonder ’n voorskrif gekoop het, steeds nie beter voel nie.
Moenie wag as jou kind erger word nie
Dit is algemene riglyne. Moenie drie dae wag as jou kind erger word nie.
Babas jonger as drie maande met ’n temperatuur van 38 °C of hoër moet dringend deur ’n dokter ondersoek word.
Kry ook vroeër hulp as jou kind baie slaperig is, moeilik wakker word, sukkel om asem te haal, nie vloeistowwe kan inhou nie, baie min urineer of baie siek lyk.
As mamma ken jy jou kind goed. As iets nie vir jou reg voel nie, is dit heeltemal aanvaarbaar om mediese hulp te vra.
Wees altyd eerlik met jou dokter
Dit is een van die belangrikste dinge om te onthou: vertel jou dokter die waarheid oor alles wat met jou of jou kind se gesondheid gebeur.
Vertel die dokter:
- Watter medisyne jy gegee het.
- Hoeveel jy gegee het.
- Hoe laat en op watter dag jy dit gegee het.
- Watter ander behandelings jy probeer het.
- Waaroor jy bekommerd is.
Dit sluit medisyne wat jy sonder ’n voorskrif gekoop het, vitamiene en ander produkte in.
Moenie dink dat iets te klein of onbelangrik is om te noem nie. Iets wat vir jou onbelangrik lyk, kan die dokter help om beter te verstaan wat verkeerd is en watter behandeling die beste sal werk.
As jy nie die naam van die medisyne of die dosis kan onthou nie, neem die verpakking of ’n foto daarvan saam.
Jy hoef nie self uit te werk wat met jou kind verkeerd is nie. Jou werk is om vir die dokter te vertel wat jy gesien het en wat jou bekommer. Die dokter gebruik daardie inligting om jou kind te help.
Wat gebeur ná jou besoek aan die dokter?
Die dokter sal vrae vra, jou kind ondersoek en probeer uitvind wat die probleem veroorsaak.
Daarna kan die dokter medisyne voorskryf, voorstel dat julle die simptome dophou, ’n X-straal of sonar aanvra, of julle na ’n ander gesondheidswerker verwys.
Soms kan die huisdokter die probleem self behandel. Ander kere het julle iemand nodig wat in ’n spesifieke deel van die medisyne opgelei is.
As jy nie verstaan waarom die dokter jou verwys nie, vra gerus. Dit is jou reg om te weet wat die volgende stap is en waarom dit nodig is.
Ander gesondheidswerkers wat jou kan help
Pediater
’n Pediater is ’n dokter wat spesialiseer in die gesondheid van babas, kinders en tieners.
Jou huisdokter kan jou kind na ’n pediater verwys as die probleem meer spesiale aandag nodig het, as simptome aanhou of as jou kind ’n toestand het wat gereeld opgevolg moet word.
Radiografis en radioloog: Wat is die verskil?
Hier kom my eie ervaring as radiografis ter sprake.
Soms wil die dokter ’n X-straal of sonar laat doen om meer inligting oor ’n besering of gesondheidsprobleem te kry.
Radiografis
’n Radiografis is die persoon wat die X-strale neem. Die radiografis help jou om reg te lê of staan, gebruik die X-straalmasjien en maak seker dat die nodige beelde geneem word.
Radioloog
’n Radioloog is ’n dokter wat spesiaal opgelei is om mediese beelde, soos X-strale, sonar, CT en MRI te lees en te interpreteer. Die radioloog skryf ’n verslag oor wat op die beelde gesien word.
Eenvoudig gestel
- Die radiografis neem die X-strale.
- Die radioloog lees en interpreteer die beelde.
- Jou behandelende dokter gebruik die verslag saam met jou simptome en ondersoek om te besluit wat volgende moet gebeur.
Hoekom kan die radiografis nie vir my sê wat verkeerd is nie?
Ek verstaan dat dit moeilik kan wees om te wag vir antwoorde wanneer jy oor jouself of jou kind bekommerd is.
Radiografiste is opgelei om X-strale te neem en weet baie van die menslike liggaam en hoe om goeie beelde te verkry. Hulle mag egter nie vir jou ’n amptelike diagnose gee of die beelde vir jou interpreteer soos die radioloog dit doen nie.
Die radioloog moet die beelde behoorlik beoordeel en ’n verslag opstel. Jou dokter gebruik dan hierdie verslag, saam met jou simptome en mediese geskiedenis, om te bepaal wat aangaan en watter behandeling nodig is.
Hoekom het ek ’n verwysing vir ’n X-straal nodig?
In Suid-Afrika moet ’n mediese X-straal skriftelik aangevra word deur ’n gesondheidspraktisyn wat gemagtig is om dit te doen. Die versoek moet onderteken wees en die rede vir die X-straal, sonar, CT of MRI moet aangedui word.
Die verwysing is nie net nog ’n stuk papierwerk nie. Dit vertel die radiografis waarom die dokter die X-straal of sonar aangevra het en wat die dokter probeer ondersoek. Dit help die span om die regte ondersoek te doen en veilig met die pasiënt te werk.
Fisioterapeut
’n Fisioterapeut help mense om beter te beweeg, pyn te verminder en ná beserings of operasies te herstel.
Jou dokter kan jou na ’n fisioterapeut verwys as jy byvoorbeeld rugpyn, nekpyn, ’n gewrigsbesering of probleme met beweging het.
As die dokter vermoed dat jou rugpyn met jou spiere verband hou, kan fisioterapie help om jou beweging en spierkrag te verbeter.
’n Gewone X-straal wys nie spierspasma direk nie. Die dokter bepaal gewoonlik of daar spierspasma is deur jou te ondersoek en na jou simptome te luister.
Kinders kan ook ’n fisioterapeut nodig hê as hulle sekere bewegingsprobleme of sportbeserings het.
Biokinetikus
’n Biokinetikus help mense om hul liggaam sterker te maak en beter te beweeg deur spesiale oefenprogramme.
Hulle kan mense help wat ná ’n besering moet herstel, hul spierkrag wil verbeter of oefening nodig het om sekere gesondheidsprobleme te bestuur.
Fisioterapeute en biokinetici werk soms saam, maar hulle doen nie presies dieselfde werk nie. Jou dokter of behandelende gesondheidswerker kan jou help besluit wie jou die beste kan help.
Ander gesondheidswerkers
Optometris
Help met sigprobleme en oogtoetse.
Oudioloog
Help met gehoorprobleme.
Arbeidsterapeut
Help mense wat sukkel met alledaagse take en sekere vaardighede.
Dieetkundige
Help met gesonde eetgewoontes en voedingsprobleme.
Sielkundige
Help met emosionele probleme en geestesgesondheid.
Elkeen het sy eie opleiding en kennis. Jy hoef nie self te weet wie die regte persoon is nie. Jou dokter kan jou help om die regte persoon te vind.
Jy hoef nie alles self uit te werk nie.
As ouers voel ons soms dat ons presies moet weet wat om te doen wanneer ons kinders siek of beseer is. Maar niemand verwag dat jy alles moet weet nie.
Die belangrikste is om te weet wanneer iets ’n noodgeval is, wanneer jy mediese raad moet vra en hoe om die dokter te help deur die regte inligting te gee.
As jy vir ’n X-straal of sonar gestuur word, mag jy vra waarom die ondersoek nodig is. As jy na ’n spesialis verwys word, mag jy ook vra wat daardie persoon gaan doen.
’n Verwysing is nie net ’n stuk papier wat vir jou sê waarheen om volgende te gaan nie. Dit help om jou by die regte gesondheidswerker uit te bring. Dit is veral belangrik wanneer mediese fondse betrokke is, omdat die regte verwysings en prosedures kan help om onnodige probleme of vertragings te voorkom.
Onthou: jou gesondheidspan is daar om jou te help.
Hierdie artikel is vir algemene inligting en vervang nie professionele mediese advies, diagnose of behandeling nie. Kontak ’n gekwalifiseerde gesondheidswerker vir advies oor jou spesifieke situasie. In ’n noodgeval, kry onmiddellik noodhulp.